Истражување на ПРЕВЕНТУС открива дека спортот ја зајакнува самодовербата кај младите жени, но зад тренинзите, натпреварите и резултатите често стојат замор, психолошки притисок и недоволна здравствена поддршка.
Кога една млада спортистка ќе освои медал, јавноста го гледа нејзиниот успех. Кога ќе постави личен рекорд, зборуваме за нејзината дисциплина, посветеност и талент. Но, колку често се прашуваме што се случува зад спортските резултати? Дали има доволно време за одмор? Дали правилно се храни? Дали чувствува притисок да биде најдобра? И, можеби најважно, дали има кому да се обрати кога нејзиното тело или психичка состојба ѝ испраќаат сигнал дека нешто не е во ред?
Токму овие прашања се во центарот на истражувањето „Здравјето и потребите на младите спортистки“, спроведено во рамки на проектот „Спорт, здравје и благосостојба на млади жени“, кој го реализира Здружението за здравствена превенција и социјална заштита на граѓаните ПРЕВЕНТУС од Скопје, со финансиска поддршка од Државна лотарија на Северна Македонија.
Истражувањето ги разгледува физичкото и менталното здравје, исхраната, менструалниот циклус, условите за тренирање и достапноста на стручна поддршка. Неговите наоди отвораат важна дискусија за тоа колку спортскиот систем е подготвен да одговори на реалните потреби на девојките и младите жени.
Спортот создава самодоверба, но носи и притисок
Еден од најпозитивните резултати е влијанието на спортот врз самодовербата. Дури 69,8% од анкетираните спортистки изјавиле дека спортот многу позитивно влијае врз нивната самодоверба, додека дополнителни 22,6% препознаваат делумно позитивно влијание.
Овие податоци потврдуваат дека спортот е многу повеќе од физичка активност. Тој е простор во кој младите жени развиваат дисциплина, самостојност, истрајност, тимски дух и чувство дека можат да ги надминат сопствените граници.
Но, истражувањето ја открива и другата страна на спортското секојдневие.
Повеќе од половина од испитаничките, односно 54,8%, чувствуваат притисок за постигнување резултати понекогаш или често. Зад оваа бројка се крие важен предизвик: како да се поттикнува спортска амбиција без таа да се претвори во постојан стрес, страв од неуспех или чувство дека личната вредност зависи исклучиво од победата.
Затоа, грижата за менталното здравје не треба да започне дури кога ќе се појави сериозен проблем. Психолошката поддршка, отворената комуникација со тренерите и здравиот однос кон натпреварувањето треба да бидат дел од секојдневната спортска култура.
Заморот не е секогаш доказ за добар тренинг
Во спортот често се повторува дека успехот бара жртви. Но, постои важна разлика помеѓу напор кој придонесува за напредок и преоптоварување кое може да го загрози здравјето.
Според истражувањето, 50,9% од испитаничките понекогаш чувствуваат замор од тренинзите, а 22,6% често се соочуваат со замор.
Ова не значи дека секој замор претставува здравствен проблем. Сепак, резултатите покажуваат колку е важно правилното планирање на тренинзите, доволниот сон, квалитетната исхрана и времето за закрепнување.
Особено кај младите спортистки, кои истовремено се соочуваат со училишни обврски, студии, натпревари и личен развој, балансот меѓу спортските амбиции и здравјето станува пресуден.
Менструалниот циклус не смее да биде табу-тема во спортот
Еден од најзначајните сегменти на истражувањето е посветен на женското и репродуктивното здравје.
Менструалниот циклус може да биде проследен со болки, замор, промени во расположението и енергијата, што кај дел од спортистките влијае врз нивното секојдневно тренирање.
Истражувањето покажува дека многу млади спортистки немаат доволно информации за тоа како да ги препознаат овие промени и кога е потребно да побараат стручен совет. Дополнително, голем дел никогаш не разговарале со тренер или стручно лице за менструалното и хормоналното здравје.
Ова отвора суштинско прашање: зошто за техниката, кондицијата и спортските резултати се разговара секојдневно, а за здравствените потреби на женското тело толку ретко?
Потребен е индивидуален пристап, заснован на симптомите и здравствената состојба на секоја спортистка, наместо претпоставка дека сите девојки на ист начин ги доживуваат промените во циклусот.
Истражувањето укажува и дека приближно секоја четврта испитаничка имала искуство со нередовен циклус или слични потешкотии поврзани со интензивен спорт. Ваквите искуства не претставуваат автоматски медицинска дијагноза, но се важен сигнал дека репродуктивното здравје мора да добие поголемо внимание.
Правилната исхрана е дел од спортскиот успех
Младите спортистки имаат потреба од доволно енергија и хранливи материи за физички развој, тренинг и закрепнување.
Сепак, резултатите покажуваат дека иако многу испитанички ја препознаваат важноста на правилната исхрана, значителен дел немаат добиено професионален совет од нутриционист или друго стручно лице.
Ова е особено важно бидејќи недоволниот внес на енергија и одредени хранливи материи може да влијае врз издржливоста, концентрацијата, закрепнувањето и општото здравје.
Наместо рестриктивни диети и притисок за одреден телесен изглед, спортската средина треба да промовира исхрана која го поддржува здравјето и функционалноста на телото.
На младите спортистки им е потребен систем што ќе ги слушне
Една од најсилните пораки на истражувањето е дека младите жени сакаат повеќе информации, едукација и стручна поддршка.
Резултатите покажуваат изразена заинтересираност за теми поврзани со менталното здравје, менструалниот циклус, правилната исхрана и здравствените последици од интензивниот тренинг.
Ова е важна насока за спортските клубови, федерациите, училиштата, здравствените институции и креаторите на јавните политики.
Потребни се едукативни работилници, поголема достапност на спортски психолози, нутриционисти и здравствени професионалци, како и дополнителна обука за тренерите за специфичните здравствени потреби на девојките.
Особено е важно младите спортистки да имаат безбедна средина во која ќе можат да разговараат за своите предизвици без страв дека ќе бидат осудувани, потценувани или сметани за недоволно посветени.
Време е здравјето да стане дел од дефиницијата за спортски успех
Македонија има талентирани девојки и млади жени кои секојдневно вложуваат труд, време и енергија во спортот. Но, нивниот потенцијал не зависи само од квалитетот на тренинзите и натпреварувачките можности.
Тој зависи и од тоа дали имаат пристап до информации, соодветна здравствена грижа, психолошка поддршка и средина што ги препознава нивните потреби.
Истражувањето на ПРЕВЕНТУС испраќа јасна порака: спортскиот успех и здравјето не смеат да се третираат како одвоени цели.
Вистински успешна спортска средина не е само онаа што создава шампионки, туку и онаа што им овозможува на девојките да растат здрави, самоуверени и мотивирани да останат во спортот.
Затоа што зад секој медал стои личност, а грижата за нејзиното здравје е поважна од кој било резултат.
Текстот е подготвен врз основа на истражувањето „Здравјето и потребите на младите спортистки“, јуни 2026 година, во рамки на проектот „Спорт, здравје и благосостојба на млади жени“, реализиран од ПРЕВЕНТУС со финансиска поддршка од Државна лотарија на Северна Македонија.